Środa, 18 listopada 2026
HOTNEWS.pl HOTNEWS.pl
Świat  ›  Dzisiaj, 18 listopada

Bangladesz ma elektrownię atomową, Polska nie

Elektrownia Rooppur w Bangladeszu po raz pierwszy oddała prąd do sieci. Rosjanie budowali ją dziewięć lat, a w Polsce przez ten czas spółka atomowa raz po raz zmieniała prezesów i wciąż nie ma umowy na budowę.

Chłodnie kominowe elektrowni Rooppur w dystrykcie Pabna nocą, maj 2026. Fot. ROCKY / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Chłodnie kominowe elektrowni Rooppur w dystrykcie Pabna nocą, maj 2026. Fot. ROCKY / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

We wtorek 17 listopada o 15:16 czasu lokalnego pierwszy blok elektrowni Rooppur popłynął do krajowej sieci Bangladeszu. Na start 350 MW, w trybie próbnym, przez 8–10 godzin. Potem przerwa na testy, kolejne podłączenie i stopniowe podnoszenie mocy. Bangladesz, według ministra nauki i technologii Fakira Mahbuba Anama, stał się 33. państwem na świecie, które wytwarza energię z atomu.

Pełną moc pierwszy blok ma osiągnąć — znów według ministra — pod koniec stycznia albo na początku lutego 2027 r. Spółka eksploatująca elektrownię (NPCBL) mówi ostrożniej: regularne dostawy komercyjne ruszą po około dziesięciu miesiącach pracy próbnej i po zgodzie dozoru jądrowego.

Dwa bloki po 1200 MW, budowa pod klucz

Rooppur stoi w dystrykcie Pabna, około 160 km na północny zachód od Dhaki, nad Gangesem, który w Bangladeszu nazywa się Padma. To dwa bloki z rosyjskimi reaktorami WWER-1200 (projekt V-523), każdy o mocy 1200 MW brutto. Moc netto pierwszego bloku World Nuclear Association podaje jako 1080 MW. Razem obie jednostki dadzą 2,4 GW — dla kraju, który w listopadzie 2025 r. miał 28,9 GW mocy zainstalowanej i 65 proc. prądu brał z gazu.

Plac budowy elektrowni Rooppur w październiku 2023 r. Widać dwa budynki reaktorów z kopułami i chłodnie kominowe. Fot. Dean Calma / IAEA / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
Plac budowy elektrowni Rooppur w październiku 2023 r. Widać dwa budynki reaktorów z kopułami i chłodnie kominowe. Fot. Dean Calma / IAEA / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Buduje Rosatom przez swoją spółkę AtomStroyExport, w formule pod klucz. Rosjanie przez pierwszy rok sami utrzymują elektrownię, potem przekazują ją bangladeskiej Komisji Energii Atomowej (BAEC), która jest właścicielem. Kontrakt podpisano w grudniu 2015 r. na 12,65 mld dolarów, razem z paliwem na pierwsze lata. 90 proc. sfinansowała Rosja kredytem państwowym na 11,38 mld dolarów: spłata przez 28 lat, z dziesięcioletnim okresem karencji, oprocentowanie z limitem 4 proc. W styczniu 2026 r. rząd w Dhace podniósł kosztorys o około 23 proc. i przesunął zakończenie całego projektu na czerwiec 2028 r.

Dziewięć lat od betonu do prądu

Budowę pierwszego bloku rozpoczęto 30 listopada 2017 r., drugiego 14 lipca 2018 r. Pierwotnie blok nr 1 miał ruszyć w 2023 r. W 2022 r. rząd przyznał, że projekt ma rok opóźnienia — przez pandemię i wojnę w Ukrainie. Paliwo dotarło jesienią 2023 r., załadunek 163 kaset skończył się w maju 2026 r., a 11 października reaktor osiągnął pierwszą krytyczność. Drugi blok ma wejść do eksploatacji komercyjnej w grudniu 2027 r.

Elektrownia Rooppur widziana z drugiego brzegu Padmy, na pierwszym planie oświetlony most kolejowy. Fot. Sanvi Ahmed Saim / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Elektrownia Rooppur widziana z drugiego brzegu Padmy, na pierwszym planie oświetlony most kolejowy. Fot. Sanvi Ahmed Saim / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Sankcje wobec Rosji skomplikowały spłaty. W 2022 r. Moskwa zażądała rozliczeń w rublach zamiast w dolarach, a w kwietniu 2023 r. Bangladesz zapłacił zaległą ratę — według doniesień 318 mln dolarów — w chińskich juanach. Spłatę kapitału odroczono do września 2028 r. Projekt przetrwał też upadek rządu Szejk Hasiny w sierpniu 2024 r., rząd tymczasowy Muhammada Yunusa i zmianę władzy w lutym 2026 r.

Sam pomysł jest stary: elektrownię na zachodzie kraju zaproponowano w 1961 r., a działkę w Rooppur wykupiono w 1963 r. Przez pół wieku projekt wracał i znikał. Ruszył dopiero wtedy, gdy w latach 2009–2011 Dhaka podpisała umowy z Moskwą, a Rosja przyniosła technologię i pieniądze w jednym pakiecie. Przy szkoleniu kadr i nadzorze pomagały też Indie.

Polska: decyzja w tym samym 2009 roku

13 stycznia 2009 r. — w tym samym roku, w którym Bangladesz przyjął rosyjską ofertę — Rada Ministrów przyjęła uchwałę o programie energetyki jądrowej. Ówczesne relacje prasowe mówiły o dwóch elektrowniach po 3 tys. MW do 2020 r., budowanych przez PGE.

Od tego czasu termin przesuwano kilka razy. Program z 2020 r. zakładał pierwszy blok w 2033 r. Dziś obowiązuje 2036 r. dla pierwszego bloku, 2037 i 2038 dla kolejnych. Najwyższa Izba Kontroli wyliczyła, że opóźnienia sięgnęły trzech lat: decyzja środowiskowa spóźniła się prawie o rok, a model finansowy powstał z trzyletnim poślizgiem. NIK zwróciła też uwagę, że program nie przypisywał konkretnych zadań ani pełnomocnikowi rządu, ani spółce, która ma budować.

Plaża w Lubiatowie w gminie Choczewo, czerwiec 2026. W pobliżu ma powstać pierwsza polska elektrownia jądrowa. Fot. Андрей Романенко / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Plaża w Lubiatowie w gminie Choczewo, czerwiec 2026. W pobliżu ma powstać pierwsza polska elektrownia jądrowa. Fot. Андрей Романенко / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Elektrownia ma stanąć w lokalizacji Lubiatowo-Kopalino w gminie Choczewo na Pomorzu: trzy reaktory AP1000 amerykańskiego Westinghouse'a, razem 3,75 GW. Technologię wybrano jesienią 2022 r. Pierwszy beton jądrowy pod reaktor ma być wylany w 2028 r. — jedenaście lat po tym, jak wylano go w Rooppur.

Dziesięć nazwisk na fotelu prezesa

Spółka odpowiedzialna za budowę zaczynała jako PGE EJ 1 w grupie PGE, w 2021 r. przejął ją Skarb Państwa i zmienił nazwę na Polskie Elektrownie Jądrowe. Od 2012 r. kierowało nią dziesięć osób, licząc dwie pełniące obowiązki:

  • Aleksander Grad (2012–2014)
  • Jacek Cichosz (2014–2016)
  • Krzysztof Sadłowski (2016–2020)
  • Robert Ostrowski (2020–2021)
  • Tomasz Stępień (2021–2023)
  • Łukasz Młynarkiewicz (p.o., 2023)
  • Mateusz Berger (2023–2024)
  • Leszek Juchniewicz (2024–2025, odwołany w marcu 2025)
  • Piotr Piela (p.o., 2025)
  • Marek Woszczyk (od lipca 2025)

To średnio jedna zmiana na półtora roku. Piela, który po odwołaniu Juchniewicza przez kilka miesięcy prowadził spółkę, został w marcu 2026 r. usunięty także z zarządu. Wiceminister energii Wojciech Wrochna tłumaczył to przejściem projektu do kolejnego etapu, oficjalnej przyczyny nie podano.

Umowy na budowę wciąż nie ma

Najważniejszy dokument — kontrakt EPC na zaprojektowanie i budowę elektrowni z konsorcjum Westinghouse–Bechtel — nie jest podpisany. Prace toczą się na umowie pomostowej (EDA) z kwietnia 2025 r., aneksowanej w grudniu. Na jej podstawie PEJ zleciła w tym roku zamawianie podzespołów o najdłuższym czasie produkcji. We wrześniu strony uzgodniły główne warunki handlowe, a prezes Woszczyk zapowiada koniec negocjacji do końca 2026 r. i podpis w 2027 r., po zgodach rad nadzorczych i właścicieli. Wcześniejsze terminy — połowa 2026 r., potem koniec roku — nie zostały dotrzymane.

Chłodnie kominowe elektrowni Rooppur widziane zza drzew, listopad 2024. Fot. মোঃ সাকিবুল হাসান / Wikimedia Commons, CC BY 4.0
Chłodnie kominowe elektrowni Rooppur widziane zza drzew, listopad 2024. Fot. মোঃ সাকিবুল হাসান / Wikimedia Commons, CC BY 4.0

Na początku listopada CBA zatrzymała 25 osób w śledztwie dotyczącym Elektrowni Ostrołęka z lat 2018–2019. Według mediów był wśród nich szef polskiego oddziału Westinghouse'a, wcześniej prezes Enei. Westinghouse oświadczył, że sprawa dotyczy poprzedniego pracodawcy jego pracowników i nie ma związku z negocjacjami, minister energii Miłosz Motyka zapewnił, że nie wpłynie na rozmowy.

Koszt: z 100 do 192 mld zł

W 2022 r. premier mówił o 90–100 mld zł za elektrownię. We wniosku do Komisji Europejskiej rząd podał już 192 mld zł nakładów do oddania trzeciego bloku, bez kosztów finansowania. W grudniu 2025 r. Bruksela zgodziła się na pomoc publiczną: 60,2 mld zł dokapitalizowania z budżetu w latach 2025–2030, gwarancje państwa na cały dług i kontrakt różnicowy. Rząd chciał kontraktu na 60 lat, Komisja skróciła go do 40 i nałożyła obowiązek sprzedaży 70 proc. energii przez giełdę. Szacunki kosztu prądu z polskiej elektrowni wahają się od 470 do 680 zł/MWh.

Dla porównania cała Rooppur — dwa bloki o łącznej mocy 2,4 GW — według kontraktu z 2015 r. kosztowała 12,65 mld dolarów, po korekcie z 2026 r. o około jedną czwartą więcej. Zestawienie ma swoje granice: inne koszty pracy, inne wymogi dozorowe i rosyjski kredyt, który za kilka lat Bangladesz zacznie spłacać w walucie, jaką Moskwa zaakceptuje. Polska składa finansowanie z budżetu i kredytów wielu instytucji, więc nie zależy od jednego państwa, które daje jednocześnie technologię, pieniądze i paliwo — ale pierwszy prąd z Pomorza ma popłynąć najwcześniej za dziesięć lat.

Źródła: World Nuclear News, The Daily Star, World Nuclear Association, NIK, WNP.pl — negocjacje EPC, WNP.pl — zgoda KE, Gram w zielone — 192 mld zł, Wikipedia — Polskie Elektrownie Jądrowe, Money.pl — zatrzymania CBA

AI Materiał przygotowany z udziałem narzędzi sztucznej inteligencji, pod nadzorem redakcji.

Czytaj dalej