Europa ogranicza węgiel, Pekin go dokłada. UE to 7 proc. światowych emisji CO₂, Chiny 32 proc.
Chiny spaliły w cztery lata ok. 19 mld ton węgla, więcej niż świat w całym XIX wieku. Unia Europejska w tym czasie zamyka bloki i płaci za emisje w ETS, a jej udział w światowym bilansie CO₂ jest kilkukrotnie mniejszy.
Chiny zużywają coraz więcej węgla, a Europa w tym samym czasie sama sobie go odbiera. Według bilansu Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) Chiny zużyły w 2025 r. ok. 4953 mln ton (Mt) węgla. Cała Unia Europejska spala go poniżej 350 Mt rocznie, czyli ponad 14 razy mniej.
Efekt widać w globalnych emisjach. Według Global Carbon Project Chiny odpowiadają za ok. 32 proc. światowych emisji CO₂, a Unia za ok. 7 proc. To wstępne szacunki na 2024 r.: w Chinach emisje miały wzrosnąć o 0,2 proc., w Unii spaść o 3,8 proc. Europejskie ograniczenia, za które płacą firmy i konsumenci w systemie ETS, przesuwają więc globalny bilans o ułamek tego, co dokłada jeden konsument.
Zamykanie bloków w Europie, budowa nowych w Chinach
Według Ember udział węgla w unijnej produkcji prądu spadł w 2024 r. poniżej 10 proc. (9,8 proc., czyli 269 TWh), a produkcja z węgla zmalała o 16 proc. rok do roku. W 16 państwach członkowskich węgiel daje już mniej niż 5 proc. prądu.
W tym samym czasie Pekin stawia na węgiel jako gwarancję dostaw. Po brakach mocy i wyłączeniach prądu w fabrykach pod koniec 2021 r. władze prowincji zatwierdzały ponad 100 GW nowych elektrowni węglowych rocznie. Według Global Energy Monitor (GEM) w 2024 r. rozpoczęto budowę kolejnych 94,5 GW, a w 2025 r. do sieci włączono rekordowe 78–80 GW.
Zhang Jianhua, ówczesny szef Krajowej Agencji Energii (NEA), powiedział na konferencji prasowej w sierpniu 2024 r.:
„Wychodząc z podstawowych uwarunkowań krajowych, w których podstawą pozostaje węgiel, surowiec ten niezmiennie pełni rolę «kamienia balastowego» [yachangshi] i stabilizatora bezpieczeństwa dostaw energii w naszym kraju. Zapewnia on bezwzględne minimum bezpieczeństwa energetycznego, podczas gdy systematycznie budujemy nowe zdolności w źródłach czystych”.
Cztery lata, 19–21 mld ton
Skala chińskiego zużycia pozwala sprawdzić też popularną tezę, że w latach 2022–2025 Chiny zużyły więcej węgla niż cały świat w XIX wieku. Roczne zużycie wyglądało tak:
- 2022: 4520 Mt według bilansu IEA, 4849 Mt zużycia pozornego (wydobycie 4560 Mt plus import 293 Mt).
- 2023: 4740 Mt według IEA, 5180 Mt zużycia pozornego (wydobycie 4710 Mt, import 474 Mt).
- 2024: 4920 Mt według IEA, 5298 Mt zużycia pozornego (wydobycie 4760 Mt, rekordowy import 543 Mt).
- 2025: dane wstępne. Według IEA 4953 Mt, a według komunikatu Państwowego Biura Statystycznego (NBS) i danych celnych 5335 Mt zużycia pozornego (wydobycie 4850 Mt, import 490 Mt).
W czterech latach daje to 19,13 mld ton według IEA albo 20,66 mld ton w ujęciu zużycia pozornego. Różnica bierze się z tego, że NBS podaje wagę urobku prosto z kopalni razem ze skałą płonną, a płukanie usuwa z niego 5–8 proc. masy. W latach 2023–2025 Pekin rozbudował też państwowe rezerwy, więc część węgla trafiła na składowiska, nie do kotłów.
Światowe wydobycie w XIX wieku szacuje się na 12,0–17,5 mld ton (wartość centralna ok. 14,5–15,2 mld ton, niepewność około ±18 proc.). Przed 1860 r. nie było scentralizowanej statystyki, a dane opierały się głównie na brytyjskich rejestrach podatkowych. W 1801 r. świat wydobywał 10–12 Mt, w 1850 r. 70–80 Mt, a w 1900 r. 750–800 Mt. Chiny zużywają dziś tyle, ile świat wydobył w 1900 r., w niespełna dwa miesiące.
W energii wynik jest zbliżony
Teza jest więc prawdziwa dla masy surowca, ale nie dla energii. Według Energy Institute zużycie z lat 2022–2025 dało ok. 364,9 EJ energii pierwotnej, czyli 12,74 mld ton ekwiwalentu węgla kamiennego (tce). Vaclav Smil szacuje w książce Energy Transitions energię z węgla w latach 1801–1900 na 340–420 EJ, czyli 11,6–14,3 mld tce. Pod względem energii cztery lata chińskiego zużycia mieszczą się w przedziale dla całego XIX wieku.
Powód to jakość paliwa. W XIX wieku spalano głównie brytyjski i amerykański węgiel kamienny oraz antracyt o wartości opałowej 26–29 MJ/kg. Współczesny chiński koszyk zawiera dużo węgla brunatnego i energetycznego o średniej wartości 18–22 MJ/kg (ok. 0,65–0,70 tce na tonę węgla surowego).
Odnawialne źródła rosną obok węgla
Węgiel nie jest w Chinach jedynym kierunkiem inwestycji. W latach 2024–2025 instalowano rocznie 250–300 GW fotowoltaiki i 70–80 GW elektrowni wiatrowych, czyli ponad połowę nowych mocy odnawialnych na świecie. Według Ember wiatr i słońce dostarczyły w 2025 r. 22 proc. prądu, wobec 16 proc. w 2023 r. Produkcja prądu z węgla spadła w 2025 r. o 0,7–1,0 proc., czyli o ponad 70 TWh.
Nowe bloki węglowe mają pracować jako elastyczna rezerwa szczytowa, a nie w podstawie obciążenia. Lauri Myllyvirta z Centre for Research on Energy and Clean Air (CREA) oceniał w raporcie GEM z lutego 2024 r., że jeśli Chiny dotrzymają zobowiązań klimatycznych, te elektrownie okażą się „krótkotrwałymi i słabo wykorzystanymi chybionymi inwestycjami".
Emisje na mieszkańca pokazują drugą stronę zestawienia. W Chinach to 8,5–9,0 t CO₂ rocznie, w Unii 5,5–6,0 t, w USA 14,0–14,5 t. Skumulowane emisje od 1750 r. dają Stanom Zjednoczonym 24–25 proc., Unii 17–20 proc., a Chinom 14–15 proc. (Global Carbon Project, Our World in Data).
Źródła: Energy Institute – Statistical Review of World Energy, International Energy Agency – Coal 2024, National Bureau of Statistics of China – Statistical Communiqués, Ember – Global Electricity Review, Ember – European Electricity Review 2025: 2024 at a glance, ScienceBlog – Global Carbon Emissions Hit New Record in 2024, Still No Peak in Sight, Global Energy Monitor – Boom and Bust Coal, Our World in Data – Fossil Fuels